Saksofon, to instrument, bez którego ciężko wyobrazić sobie współczesną muzykę, szczególnie jazz. O tym, skąd się wziął i jaką drogę pokonał, żeby zająć tak ważne miejsce w naszej świadomości, pisze w swojej najnowszej książce, My, saksofon Jacek Delong. Książka ukaże się jesienią tego roku, a fragment już teraz:

Uzdolniony muzycznie i technicznie syn belgijskiego rzemieślnika w warsztacie ojca „obgrywał” instrumenty i uczył się ich budowania. Ojciec, Karol Józef Sax, wkrótce po urodzeniu najstarszego syna Antoniego Józefa, zwanego Adolfem, przeniósł się z prowincjonalnego Dinant do Brukseli, gdzie mógł otworzyć warsztat z lepszymi widokami na zlecenia i posłać dzieci do szkół. Wkrótce zyskał renomę jako racjonalizator i budowniczy instrumentów, nie tylko dętych, choć to one przyniosły mu europejską sławę. Adolf terminował w warsztacie ojca i uczęszczał do szkoły muzycznej – dzięki takiej dwutorowej edukacji, mógł w niedalekiej przyszłości zostać konstruktorem i jednocześnie jednym z najlepszych wirtuozów na zbudowanych przez siebie instrumentach. A było ich niemało, poczynając od kilku wersji klarnetu basowego, przez przebudowane trąbki, kornety, puzony, tuby i mirlitony do całej rodziny sakshornów i największego osiągnięcia: polimorficznego saksofonu. Stolica Belgii nie była jednak miejscem, w którym liczne talenty Adolfa Saksa mogły rozwinąć się na miarę jego oczekiwań. Poczuł to już wtedy, kiedy pierwszy klarnecista brukselskiej filharmonii, nazwiskiem Bachmann, odmówił grania na zmodyfikowanym przez Saksa klarnecie basowym i zagroził porzuceniem pracy. A przecież instrument odniósł już pierwszy sukces – zastosował go Giacomo Meyerbeer w swoich Hugonotach. Ośmieliło to Saksa do stawienia czoła Bachmannowi. Zorganizowano publiczny konkurs, podczas którego filharmonik grał na instrumencie tradycyjnym, a Sax na swoim. I wygrał – jego nowy klarnet znalazł stałe miejsce w instrumentarium brukselskiej Grande Harmonie. Przy tej też okazji po raz pierwszy pojawiły się trzy elementy, które nie raz jeszcze powtórzą się w biografii Saksa (i saksofonu): skłonność do pojedynków na instrumenty (solo lub w zespole), ochocze poddawanie się osądowi publiczności i umiejętność pozyskiwania protektorów.

Po zwycięskiej konfrontacji z Bachmannem o Saksie zrobiło się głośno. Gratulowali mu kompozytorzy, dyrygenci i dyrektorzy oper. Pochlebne wzmianki pojawiały się w prasie. Gorzej było z muzykami, którzy często nie mieli ochoty przestawiać się na zmodyfikowane, czy wręcz nowatorskie instrumenty – tę niechęć nieraz wykorzystywali później konkurujący z Belgiem francuscy wytwórcy instrumentów dętych.

Największe zainteresowanie spotkało Saksa ze strony dwóch prominentnych w świecie muzyki Francuzów: dyrektora Opery Paryskiej Françoisa Habenecka oraz zawiadującego orkiestrami wojskowymi adiutanta króla Ludwika Filipa, generała de Rumigny, który zachęcał konstruktora do założenia warsztatu w Paryżu. Sax się wahał. Zdecydował się opuścić Brukselę dopiero w roku 1842, dotknięty niesprawiedliwym, kunktatorskim werdyktem jury Belgijskiej Wystawy Przemysłowej, które przyznało mu zaledwie drugą nagrodę – ponoć ze względów wychowawczych, żeby ambitnemu młodzieńcowi nie przewróciło się w głowie. Była to ta wystawa, w której katalogu, na liście zgłoszonych do konkursu wyrobów Saksa, po raz pierwszy umieszczono „saksofon blaszany”, ale sam instrument nie został pokazany. Pojawiła się plotka o przypadkowym, bądź nawet umyślnym zniszczeniu instrumentu w budynku wystawy, ale bardziej prawdopodobne jest inne wytłumaczenie. Podobno Sax był tak ostrożny, że w obawie przed kradzieżą pomysłu wolał poczekać do uzyskania patentu; zanim to nastąpiło, zdarzało mu się ponoć podczas pokazów grywać na saksofonie za zaciągniętą kurtyną. Na patent musiał poczekać jeszcze kilka lat, ale przez cały ten czas starał się przygotować swemu dziełu mocny grunt.