Tadeusz Ochlewski, tworząc Polskie Wydawnictwo Muzyczne, miał ambicję stworzyć instytucję spełniającą najwyższe standardy europejskie – i trzeba powiedzieć, że zamiar swój zrealizował.

Jego następca, Mieczysław Tomaszewski, wymienia trzy ważne elementy jego sukcesu: potrafił się identyfikować z Wydawnictwem, nie działał samotnie – zawsze potrafił skupić wokół siebie zespół ludzi oddanych Sprawie, wreszcie – „w trudnych czasach badał każdy krok”, czyli w czasie reżimu komunistycznego potrafił wywalczyć względną niezależność środowiska muzycznego, dbając o jego wewnętrzną solidarność.

Jaki był Ochlewski jako szef ? „Załatwiał sprawy z wielkim wyczuciem co do ich hierarchii ważności” wspomina Jan Krenz. Nie brakło też rozmachu: już po miesiącu działalności ruszyła Pracownia Matryc Pisanych, której zadaniem było dostarczanie utworów kompozytorów polskich, zwłaszcza współczesnych, zespołom z kraju i zagranicy (!!). Po roku w pokojach biura PWM odbywały się koncerty muzyki polskiej przy świecach. Programy były projektowane merytorycznie i graficznie przez samego dyrektora. Z kolei już po 8 latach działalności, Wydawnictwo obchodziło pierwszy jubileusz. Okazją było ukazanie się tysięcznej pozycji wydawniczej oraz z przeniesienie się PWM do własnego gmachu przy krakowskich Alejach Trzech Wieszczów. Z tej też okazji przyjaciele-kompozytorzy przesyłali Dyrektorowi swoje kompozycje, oparte na literach jego nazwiska. Zachowały się okolicznościowe noty: „Nawet trudno mi pomyśleć, żeby mnie miało w tym albumie zabraknąć. Jestem z nim związany bardzo serdecznymi węzłami” (Witold Lutosławski); „Czego się nie robi dla prawdziwych przyjaciół” (Andrzej Panufnik); „Język muzyczny – XIV-XV w., żeby zadowolić upodobania Tadeusza. Tytuł: Fuga in modo antico ad thema Tadeusz Ochlewski (Kazimierz Sikorski); „Przeznaczam dla Tadeusza V Sonatę na skrzypce i fortepian” (Grażyna Bacewicz).

Widać, że u Ochlewskiego trudno było mówić o Dyrektorze, nie wspominając o Człowieku. „W kontaktach z ludźmi niezwykle konkretny, rzeczowy i efektywny” – wspomina Krenz, dodając przy tym: „Rzadko spotyka się ludzi o tak wielkiej naturalności, pozbawionych jakiejkolwiek reżyserii”. Ponoć kiedyś udzielił przyjacielskiej przygany młodemu Henrykowi Mikołajowi Góreckiemu, że „w jego utworach brak melodii”. To dało kompozytorowi impuls do zajęcia się muzyka staropolską, a w konsekwencji doprowadziło do wielkiego przełomu w jego twórczości.

„Należał do pokolenia artystów-społeczników, których niewielu spotyka się dzisiaj” – mówił Jan Józef Szczepański. Sam poznał Ochlewskiego osobiście, gdy ten, w czasach represji komunistycznych, zatrudnił go… właśnie w PWM. „Znalazłem azyl” – opowiadał pisarz. „Nie miałem żadnych kwalifikacji. Przyjęty do redakcji graficznej musiałem uczyć się pośpiesznie techniki sporządzania makiet i wszelkich innych mądrości wymaganych przez perfekcyjnego Wydawcę. Nigdy nie opanowałem tej sztuki w stopniu zadowalającym, toteż zdarzały mi się często fatalne potknięcia. Ale Tadeusz Ochlewski, którego staroświecka surowość wzbudzała powszechny lęk, rozbitków takich jak ja, traktował z wyrozumiałością”.

Surowość może staroświecka, ale reszta z pewnością nowoczesna. Nasz bohater w czasach bez telewizji, komputerów i komórek organizował, jak mówiono: „na prowincji”, dwieście koncertów i audycji rocznie (!) Przy słabej dostępności do radia można było założyć, że była to nieraz jedyna okazja kontaktu ze sztuką dla wielkich obszarów ledwo co powstałej II Rzeczypospolitej.

Stefan Bratkowski w swej głośnej przed laty książce „Skąd przychodzimy” opisywał polskich ludzi sukcesu – naukowców, przedsiębiorców, wynalazców, organizatorów z ostatnich dwu wieków. Osiągali w swoich dziedzinach absolutne szczyty, a mimo to zostali prawie kompletnie zapomniani przez własny naród, interesujący się w swojej historii wyłącznie wojnami, przeważnie – niestety – przegranymi. Taki los grozi wielkiej postaci Tadeusza Ochlewskiego. Warto więc, nawet do znudzenia, wyliczać jego sukcesy, bo to jest odpowiedź na pytanie, skąd przychodzi PWM…

Krzysztof Cyran