Pytanie o to skąd się wzięła i po co nam właściwie muzyka, choć dla delektowania się nią nie ma najmniejszego znaczenia, od dawna nurtuje naukowców. Jedni udowadniają, że nie bez powodu mówi się, że ktoś muzykę ma we krwi, bo jest zapisana w naszych genach, inni twierdzą, że jest wynalazkiem cywilizacyjnym.
Niewątpliwie muzyka jest czymś, co większość z nas rozumie bez względu na to gdzie się urodziliśmy i jakim językiem mówimy. W słynnej scenie z ,,Misji” Rolanda Joffé, ojciec Gabriel grą na oboju przekonuje do siebie Indian, którzy już kilku jego poprzedników – dosłownie i w przenośni – spławili. Czy więc muzyka jest językiem ponadkulturowym i ponadczasowym? Czy rzeczywiście mamy ją w genach?
Zwolennicy tej teorii przekonują, że muzyka była naszym przodkom przydatna np. w podejmowaniu decyzji o wyborze partnera. Ponieważ angażuje wiele funkcji naszego mózgu, a co za tym idzie dowodzi sprawności intelektualnej, muzykujący mieli większe szanse na znalezienie sobie partnera niż ci, którzy śpiewać czy grać nie potrafili. I w przeciwieństwie do świata zwierząt, gdzie śpiewają zwykle samce, dotyczyło to obu płci.
Dowodem na poparcie tezy o wrodzonej muzykalności homo sapiens ma być fakt, że dzieci już od pierwszych chwil życia reagują na muzykę, że co więcej – reagują już w łonie matki. Być może jednak dzieje się tak, ponieważ reakcja ta jest pochodną reakcji na język w ogóle, a badania wskazują, że dzieci mając do wyboru mowę lub muzykę, bardziej interesują się tą pierwszą.
Jak jest w rzeczywistości dowiemy się dopiero, kiedy znajdziemy gen odpowiedzialny wyłącznie za muzykalność. Choć naukowcy zlokalizowali już jeden, dzięki któremu ludzie są muzykalni, nie jest on jednak wyłącznie za tę cechę odpowiedzialny, a co za tym idzie nie może dowodzić w stu procentach, że muzykę mamy faktycznie w DNA zapisaną. Co więcej, szympansy, które są do nas tak przecież genetycznie podobne, o wiele mniej interesują się muzyką, a naukowcy nie potrafią wskazać konkretnego miejsca w naszym DNA, odpowiedzialnego za tę różnicę między naszymi gatunkami.
Może więc jednak muzykalność faktycznie jest wytworem kulturowym? W końcu najstarsze odnalezione instrumenty muzyczne – kościane flety – mają zaledwie 35 tyś. lat. Jeśli dopiero wtedy ludzie zaczęli grać i wybierać partnerów muzykalnych, byłoby to niewiele czasu dla ewolucji na wytworzenie zmian w naszym DNA. Jest to jednak czas w zupełności wystarczający na zmiany i adaptację osiągnięć cywilizacyjnych. Niektórzy proponują teorię, że muzyka ,,została wynaleziona” przez kobiety, które śpiewały swoim dzieciom, aby je uspokoić, kiedy musiały je na chwilę zostawić. Inni podają pomysł, że śpiew był wykorzystywany przez pierwotnych myśliwych, którzy w trakcie polowań mogli się tak lepiej nawoływać czy zwoływać. Teorii znajdzie się jeszcze kilka, a pewnie i kilka jeszcze powstanie.
Tak czy owak muzyka bardzo pomogła naszemu gatunkowi w przetrwaniu – wszak doskonale służy zacieśnianiu więzi w ramach grupy, bez której człowiekowi dziesiątki tysięcy lat temu ciężko byłoby przetrwać we wrogim świecie. Śpiew pomógł też ludziom przekazywać wiedzę o tym, co ich otacza i o własnym pochodzeniu – najdawniejsze podania plemienne jego właśnie miały formę. Śpiew bowiem ułatwia zapamiętywanie ważnych faktów, co nieraz wykorzystuje się i dziś w trakcie nauki.
Naukowcy pewnie długo będą się spierać o pochodzenie muzyki. Będą pojawiały się nowe badania i nowe dowody. Może odnalezione zostaną ślady świadczące o tym, że nasi kuzyni (a w jakimś stopniu i przodkowie), neandertalczycy, także znali muzykę. Kto wie, spór jest ciekawy, z niecierpliwością więc czekam na nowe doniesienia ze świata nauki.
Tekst: Aneta Kalamat
